Taş baskı yalnızca görünen desen değildir. Onun ardında ağacın seçimi, motifin anlamı ve doğadan gelen boyanın terbiyesi vardır. Ustanın eli kadar malzemenin huyu da önemlidir.
Ihlamur ağacı yumuşak yapılıdır, ele iyi gelir, oyarken ustayı üzmez. Motif inceyse de ağacın dokusu çizgiyi bozmadan taşıyabilir. O yüzden baskı kalıbında en makbul ağaçlardan biri sayılır.
Hayat Ağacı: Bereketi, kökü ve sürekliliği anlatır. Evde, sofrada, çeyizde yaşasın istenir.
Selçuklu Yıldızı: Düzen, denge ve köklü kültürün simgesi diye bilinir.
Bir motif bir kez oyulunca yıllarca aynı kalıptan çıkar. Her baskı yeni olur ama kalıbın içindeki hafıza eskimez. İşte geleneği taşıyan şey biraz da budur.
Eskiden ne varsa doğadan gelirdi, şimdi de işin özü öyle sürer. Meşe palamudu ile ceviz kabuğundan çıkan tonlar sert değil, göze sıcak görünür. Kumaşın üstünde bağırmaz; ağırbaşlı bir iz bırakır.
Bu kök boyalar antialerjik yapısıyla hem doğaya hem de kullanan kişiye daha dost bir yol sunar. Rengin içinde gösteriş değil, tabiatın sakinliği vardır.
Boya hazırlanırken acele edilmez. Kıvamı tutacak, kumaşa işleyecek, yıkamada dağılmayacak. İyi boya yalnız renkten ibaret değildir; kalıcılık ve temizlik de ister.
Doğa dostu: Toprağın verdiği tonlar kumaşa sakin bir derinlik katar.
Antialerjik yapı: Günlük kullanım için daha güven veren bir yüzey bırakır.
Kastamonu taş baskısı, Anadolu'nun genelindeki yazmacılık sanatının en özgün örneklerinden birini oluşturur. Sadece süsleme değil, aynı zamanda bir iletişim aracıdır. Ahşap kalıpların kumaşla buluştuğu bu köklü geleneğin önemli merkezlerindendir.
Günümüzde fabrikasyon üretimin yaygınlaşmasıyla nadirleşen bu sanat, akademik arşivleme ve müze projeleri sayesinde dijital ortama taşınıyor. Her desen, her kalıp vuruşu, kaybolmaması gereken bir kültürel bellek parçası olarak kayıt altına alınmaktadır.
Tezgâh başından ufak hikayeler.
Hava soğumaya başladığında atölyedeki boyanın kıvamı bir başka olur. Ne çok sulu kalmak ister, ne de çabuk kurumak. Kış soğuğu basmadan yapılan baskıların, soba yanındaki umutlu bekleyişinin tadı da, zorluğu da hep ayrı bir yer tutar belleğimizde.
Dün, yaklaşık otuz yıllık bir Ihlamur ağacı kalıbını tekrar elden geçirdim. Motifin uç kısımları yılların yorgunluğuyla biraz yumuşamış. Buna rağmen, kumaşa vurduğumda o yaşanmışlığın verdiği ağırlık hemen kendini belli etti. Yeni kalıplar şıktır ama eskilerin ruhu bambaşkadır.
En son partide gelen ham keten o kadar güzeldi ki, makası vurmaya kıyamadık. Baskıyı daha ilk vuruşta öyle bir içine çekti ki, boya bir daha hiç çıkmamacasına orada yer edindi. Malzemenin kalitesi, ustanın elinden döküleni yarı yarıya güzelleştiriyormuş demek ki.